Asset Publisher Asset Publisher

Jak polscy leśnicy walczyli o niepodległość

Rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości to również rocznica odzyskania lasów przez polską administrację.

Im bardziej rosły szanse na przywrócenie niepodległości i realna stawała się perspektywa odrodzenia Polski, tym jawniej zaczęto szykować podwaliny przyszłego aparatu państwowego, a w ślad za tym gospodarki. Wcześnie też uznano, że lasy Skarbu Państwa powinny być w tej mierze jednym z istotniejszych elementów.

W połowie października 1918 r. zaczęto odbierać lasy spod zarządu austriackiego i niemieckiego. W resorcie powstał Wydział Ochrony Lasów. Jednym z pierwszych jego zadań stało się opanowanie żywiołowych wyrębów, które wtedy w Polsce miały miejsce.

Od pierwszych dni listopada zgłaszali się do Sekcji Lasów leśnicy, ściągający z różnych stron. Codziennie toczyły się w gorączkowym nastroju narady z udziałem przybywających leśników nad zorganizowaniem obsadzenia zniszczonych lasów.

Przed polskimi leśnikami stało wyzwanie, by odbudować polskie lasy po latach rabunkowej eksploatacji. Już wtedy podkreślano, że jednym z zadań gospodarki leśnej jest utrzymanie ciągłości lasu, która jest ściśle związana z jego odnowianiem.
Zaczęto organizować zbiory nasion sosny, dęba i świerka, przygotowywano plano wyłuszczarni nasion, które miały zapewnić materiał do nowych nasadzeń na powierzchniach.
W kraju panowała wielka, leśna mobilizacja.

Ich rola nie polegała jednak wyłącznie na ochronie zasobów przyrodniczych, ale na czynnej walce i obronie Ojczyncy, co było ich patriotycznym zobowiązaniem.

 

NADLEŚNICTWO KOŁO W ODRODZONEJ POLSCE

W kilka dni po odzyskaniu przez Polskę niepodległości 11 listopada 1918r. powołano Państwowe Nadleśnictwo Koło.

Pierwszym polskim nadleśniczym w Kole został Franciszek Mozolewski z upoważnienia Ministerstwa Rolnictwa i Dóbr Koronnych, które 22 listopada zostało przemianowane na Ministerstwo Rolnictwa i Dóbr Państwowych.

Dnia 20 listopada 1918r. nadleśniczy Mozolewski zatrudnił na stanowisku leśniczego w Kościelcu Wacława Rubacha. Kilka dni później, wydaje rozporządzenie o sprzedaży drewna budowlanego i opałowego. Z dokumentu tego wynika, że nadleśnictwo miało siedzibę w Kole i składało się z czterech leśnictw leżących na terenie powiatu kolskiego: Kościelec, Chełmno, Kiejsze, Lubotyń.

W skład nowo utworzonego Nadleśnictwa Koło weszły byłe carskie dobra rządowe oraz duże kompleksy byłych lasów donacyjnych.

W niepodległość kolskie lasy wkraczały w bardzo złej kondycji. Na stan taki złożyło się wiele czynników, jak: zaniedbania gospodarcze okresu carskiego, grabieże dokonane w czasie wojny i okupacji czy wreszcie błędy polityki władz polskich bezpośrednio po odzyskaniu niepodległości…

Wspomnienie
o Tomkiewiczu, z czasopisma Echa Leśne, mówi:
Obejmując Nadleśnictwo Koło zastał wylesione przez okupantów olbrzymie przestrzenie, sięgające setek hektarów, a na miejscu osad leśnych tylko zgliszcza. Nie zrażając się tym stanem rzeczy, obdarzony niezwykłą energią, zabrał się z zapałem do pracy, przystępując kolejno do odbudowy zniszczonych mieszkań i odnawiania wylesionych przestrzeni leśnych. W pracy tej napotkał na wiele trudności, a zdemoralizowana ludność przez wojnę w dalszym ciągu czyniła znaczne szkody. Zawdzięczając niezwykłemu taktowi i poczuciu sprawiedliwości w niedługim czasie zdołał opanować,doprowadzając wkrótce gospodarkę w lesie do normalnego stanu.

Wobec wielkich zniszczeń wojennych władze odradzającego się państwa już w listopadzie 1918r. zobowiązały  Lasy Państwowe do zaopatrzenia potrzebującej ludności w drewno opałowe i budulcowe.

Mimo, iż wydano dekret o przekazaniu dóbr donacyjnych, w tym lasów,  na własność Państwa Polskiego….w kolskich lasach nadal kontynuowano przedwojenne umowy na dewastacyjny wyrąb lasu. Dwa tartaki, które wykupiły od właścicieli majątków całe hektary lasu na pniu… wycinały je nadal.

Polskie leśnictwo odziedziczyło po zaborcach spadek w postaci najróżniejszych modeli administrowania lasami. W chwili powstania odrodzonej Polski obowiązywało na jej terenie pięć różnych ustaw dotyczących gospodarki leśnej, istniały najróżniejsze akty wykonawcze i instrukcje wewnętrzne. Brakowało jednolitych struktur zarządzania i kadr, zwłaszcza średniego i niższego szczebla.

Ważną postacią dla Nadleśnictwa Koło w odrodzonej Polsce był nadleśniczy Stanisław Tomkiewicz, który stanowisko nadleśniczego objął w maju 1919r.

Zasłużył się pracą nad tworzeniem, organizacją naszego nadleśnictwa. Gospodarowanie w Lasach Państwowych w pierwszych latach niepodległości nie było rzeczą łatwą, zważywszy na kruchość ówczesnych struktur państwowych i słabość rodzącej się demokracji.

Opracowała Ilona Zółtowska

Źródło: "Materiały do historii Nadleśnictwa Koło" Krzysztof Dorcz; "Nadleśnictwo Koło. Dzieje administracji leśnej na tle przyrodniczo-gospodarczym osnute" Leszek Sławomir Pręcikowski.